Kalendarz Mercator Poligrafia na rok 2005
EUROPA NA MAPACH BLAEU’ÓW

Kalendarz na rok 2005 "Europa"na mapach Blaeu’ów" pod względem tematycznym nawiązuje do naszego poprzedniego kalendarza "Miasta Europejskie 1588 - Unia Europejska 2004", jest to bowiem kolejna publikacja wybitnego dzieła kartograficznego z siedemnastego wieku. Zainteresowanie, które wzbudził kalendarz na rok 2004 z widokami szesnastowiecznych miast europejskich, zainspirowało nas do kontynuacji podjętej tematyki i wydania kalendarza z reprodukcjami map krajów siedemnastowiecznej Europy. Powstanie tej publikacji nie byłoby możliwe bez życzliwej pomocy Biblioteki Jagiellońskiej, która jeszcze raz udostępniła nam swoje cenne zbiory.

Prezentowane mapy zostały wykonane w technice miedziorytu, ręcznie kolorowane i w większości pochodzą ze słynnego dzieła "Atlas Maior" Joana Blaeu’a, które powstało w Oficynie Blaeu’ów w latach 1662-1663.

Karta tytułowa - Europa



Styczeń - Polonia Regnum, et Silesia Ducatus



Luty - Dania Regnum



Marzec - Britannia prout divisa fuit temporibus Anglo-Saxonum, praesertim durante illorum Heptarchia



Kwiecień - Italia



Maj - Regnorum Hispaniae nova descriptio



Czerwiec - Nova Totius Germaniae Descriptio



Lipiec - Gallia. Le Royaume de France



Sierpień - Graecia



Wrzesień - Portugallia et Algarbia quae olim Lusitania



Październik - Austria Archiducatus



Listopad - Hibernia Regnum vulgo Ireland



Grudzień - Magni Ducatus Lithuaniae et Regionum Adiacentium exacta Descriptio




Wydawane w Holandii w szesnastym i siedemnastym wieku mapy i atlasy są świadectwem potęgi morskiej Holandii, a atlasy Blaeu’a obok atlasów Abrahama Orteliusa i Gerarda Mercatora należą pod względem typograficznym do najcenniejszych.

Do najważniejszych ośrodków handlowych i kulturalnych ówczesnej Europy należał Amsterdam. Oficyna Willema Blaeu’a stanowiła jedną z największych atrakcji tego miasta, była centrum spotkań ludzi nauki, kultury i handlu. Popularność i sławę przyniosła wydawnictwu działalność tak wybitnych mistrzów sztuki kartograficznej jakimi byli Willem Janszoon Blaeu (ok.1571-1638) i jego syn, główny spadkobierca, Guilielmusa (Joan) Blaeu (1596-1673).

Założyciel wydawnictwa Willem, po studiach u Tycho Brache w Danii, osiedlił się w 1596 roku w Amsterdamie gdzie zasłynął z produkcji globusów, instrumentów astronomicznych i map. W 1605 roku był już właścicielem warsztatu sztycharskiego, prasy drukarskiej i dużego sklepu. Godnym podkreślenia jest fakt, że właśnie Willem Janszoon Blaeu w 1620 roku ulepszył prasę drukarską Gutenberga upraszczając jej mechanizm. Sklep Blaeu’a był znany z druków religijnych, literackich, traktatów astronomiczno-matematycznych i podróżniczych przewodników.

Pierwszym atlasem, wydanym w 1630 roku, pod wspólnym znakiem drukarskim ojca Willema i syna Joana był "Atlantis Appendix sive pars altera continens tab. geographicas diversarum Orbis regionum, nunc primum editas", Amsterdam 1630, zawierający 60 map bez tekstu. W następnych latach powstały w Oficynie Blaeu’ów kolejne wybitne dzieła kartografii.

W latach 1662-1663 Joan Blaeu opublikował największy atlas, uznany za najcenniejsze osiągnięcie "złotego wieku Niderlandów", "Atlas Maior" czyli 'Wielki Atlas". Zależnie od wersji językowej "Atlas Maior" liczył od 9 do 12 tomów in folio.
Wszystkie tomy tego atlasu zawierają 600 map. Szacuje się, że "Atlas Maior" został wydany w 300 egzemplarzach. Był najdroższą książką siedemnastego wieku - egzemplarz kolorowany kosztował 450 florenów, a czarno-biały 350 florenów. Ostatnia cena na aukcjach antykwarycznych wynosiła 100.000 funtów szterlingów.
Działalności wydawniczej zawdzięczał Joan Blaeu wybór w 1638 roku na stanowisko producenta map przy Vereenighole Oostindische Compagnie (Zjednoczonej Kompanii Wschodnioindyjskiej). Do jego obowiązków należało sporządzanie rękopisów map morskich i przewodników dla nawigatorów i kapitanów. Świadectwem jego działalności było powstanie składnicy map przy Domu Wschodnioindyjskim w 1606 roku. To także tłumaczy fakt, że niektóre egzemplarze "Atlas Maior" są współoprawne z atlasami morskimi.

Większość atlasów Blaeu’a jest oprawiona w jasną skórę ze złoconymi tłoczeniami. Znane są też oprawy w skórę jagnięcą lub aksamit z herbem właściciela.
Układ atlasów nawiązywał do tradycji Klaudiusza Ptolemeusza, podobnie jak atlasy A.Orteliusa i G.Mercatora, a mianowicie w tomie pierwszym został umieszczony opis ogólnogeograficzny oraz zasady konstrukcji siatki kartograficznej. W następnych tomach kolejno występują mapy Europy, Afryki, Azji a na końcu nowe mapy Ameryki z dodanymi mapami regionalnymi. Trzeba jednak podkreślić, że w miarę dodawania nowych map układ ten nie był zachowany.

Kres działalności tego największego domu wydawniczego spowodował pożar w lutym 1672 roku. Uratowane płyty i atlasy znalazły się na aukcji. Odkupił je między innymi wydawca norymberski Abraham Wolfgang, a po jego śmierci w 1694 roku zakupili je Pieter Mortier i Frederick de Wit.

Szereg sztucznych atlasów z płyt Blaeu’a zostało złożonych jeszcze w połowie osiemnastego wieku w Niemczech w oficynie Johanna Baptisty Homanna.



Projekt i wykonanie: Mercator Poligrafia SA - Kraków
Mapy krajów europejskich: Biblioteka Jagiellońska - Kraków
Druk: AN Studio - Poznań
Maszyna drukująca: Shinohara 74IV